Dr Anna Trojanowska

Dr Anna Trojanowska

atrojan@ihnpan.waw.pl

Temat badań:

Historia farmacji XIX w.; historia leków pochodzenia naturalnego;

Funkcje:

Sekretarz Redakcji „Kwartalnika Historii Nauki i Techniki”

Wybrane publikacje





































Książka:

Wiedza o grzybach leczniczych w polskiej literaturze naukowej XIX wieku. Warszawa 2008



Artykuły:

1.      Tran jako przykład surowca tłuszczowego opisywanego w polskich XIX-wiecznych pracach z zakresu farmacji i farmakologii, „Farmacja Polska” 66: 2010 nr 12 s. 845-850.

2.      Dziewiętnastowieczne koncepcje zdrowego żywienia i niektóre dzisiejsze diety. „Lud” 93: 2009, s. 159-183.

3.      Rozważania nad pożywnością pokarmów w polskich publikacjach naukowych od 1800 do odkryć Justusa v. Liebiga. „Analecta” 18: 2009 z. 1-2 s. 73-110.

4.      Czerwiec, kermes i koszenila, czyli o owadach jako surowcach barwierskich i leczniczych w polskiej literaturze przyrodniczej do XIX w. „Analecta” 17: 2008 z. 1-2 s. 15-31.

5.      Karmin, karmazyn i szkarłat, czyli o niektórych owadach dostarczających barwników i leków, „Farmacja Polska” 63: 2007 nr 20 s. 983-944.

6.      Tradycyjne ziołolecznictwo białoruskie w pracy Michała Federowskiego Lud Białoruski na Rusi Litewskiej…, „Analecta” 16: 2007 z.1-2 s. 7-53.

7.      Rośliny odurzające w Pharmacopoeia Regni Poloniae i ich lecznicze zastosowanie w początkach XIX wieku. w: Historia leków naturalnych. Pod red. B. Kuźnickiej t. VI Rośliny odurzające w polskiej literaturze naukowej XIX wieku. Warszawa 2007, s. 25-49.

8.      Kumys i kefir jako środki odżywcze i lecznicze. Rozważania na łamach polskich czasopism medycznych drugiej połowy XIX w. „Analecta” 15: 2006 nr 1-2 s. 293-308.

9.      Sałata Lactuca sp. jako roślina lecznicza w badaniach polskich XIX-wiecznych farmaceutów i lekarzy. „KHNiT” 50: 2005 nr 3-4 s. 123-134;

Streszczenia kongresowe

10.  Zofia Jerzmanowska – A Girl Student of Chemistry to Spite Anti-Feminist Education Policy. [w:] Women Chemists and Innovation. The Role of Women in Chemistry and Innovation in the European Research Area, with a focus in the Visegrad Countries. October 20-22, 2010 –Keszthely, Hungary,  Programme and Book of Abstracts, s. 62

11.  Święci i zioła w wierzeniach i praktykach polskiej wsi. [W:] A. Zemanek, B. Zemanek (red.) Przyroda – Nauka – Kultura III. W poszukiwaniu jedności nauki i sztuki. Kraków 2008, Ogród Botaniczny – Instytut Botaniki UJ. s. 311-322.

12.  Fungi in Use in the Folk Medical Care in Poland in the 19th Century. 6th European Colloquium on Ethnopharmacology (ESE) & 20. Fachkonferenz Ethnomedizin (AGEM) Joint Meeting. New Trends in Ethnobotany and Ethnopharmacology, 08-0910 November 2007 Grassi Museum für Völkerkunde zu Leipzig, s. 64

13.  Zatrucia sporyszem – opinie lekarzy w XIX wieku, w: Medycyna i Farmacja XIX i XX wieku. Zagadnienia wybrane. Pod redakcją Romana Meissnera. Pokłosie Jubileuszowego Naukowego XX Krajowego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Historii Medycyny i Farmacji, Poznań 2007, s. 581-588.

Publikacje kronikarskie

14.  V przegląd prac magisterskich zakresu historii farmacji. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 56:2011 nr 1 s. 263-265.

15.  Women Chemists and Innovation. The Role of Women in Chemistry and Innovation in the European Research Area, with a focus in the Visegrad Countries. Konferencja naukowa w Keszthely na Węgrzech. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 56:2011 nr 1 s. 265-267.

16.  Leczeni, Leczenie, Leczący – wystawa w Zamku Papieskim w Awinionie. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 55: 2010 nr ¾ s. 380-384.

17.  Przegląd Prac Magisterskich z zakresu historii farmacji, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 55: 2010 nr 1, s. 226-228.

18.  W kręgu doktora Tytusa Chałbińskiego – sympozjum w Instytucie Historii Nauki PAN, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 55: 2010 nr 1, s. 228 -230.

19.  O historii nauk farmaceutycznych w zbiorach litewskich – w placówkach muzealnych i archiwalnych (Wilno i Kowno). „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 54: 2009 nr 1 s. 232-235. (współautorstwo z Beatą Wysakowską).

20.  Historia leczenia astmy w Muzeum Farmacji. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 54: 2009 nr 1 s. 235-236.

21.  Historia farmacji w Muzeum San Martin Pinario w Santiago de Compostela. „Farmacja Polska” 2009 nr 9 s. 637-638.

22.  Humanizacja w medycynie weterynaryjnej. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 53: 2008 nr 3-4, s. 427-428.

23.  Nowe perspektywy etnomedycyny i etnofarmakologii. „Farmacja Polska” t. 64: 2008 nr 3, s. 128-129.

24.  Etnofarmacja wschodniego pogranicza. Sesja naukowa historyków farmacji. „Farmacja Polska” t. 62: 2006 nr 17 s. 815.

25.  Weneckie starodruki o tematyce farmaceutycznej. „Farmacja Polska” 62: 2006 nr 17, s. 813-814. [Współautorstwo z B. Wysakowską]

Recenzje

26.  Zawód pielęgniarki na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Pod red. Bożeny Urbanek, Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk, Śląski Uniwersytet Medyczny, Warszawa 2008, 463 s. Wydawnictwo Makmed; „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 54: 2009 nr ¾ s. 317-320.

27.  Pamiętnik XVII Sympozjum Historii Farmacji. „Farmacja a chrześcijaństwo” – Licheń 2008. Pod redakcją Jana Majewskiego. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. Zespół Historii Farmacji. Wydawnictwo Kontekst, Poznań 2008, 329 s. [recenzja]; „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 54: 2009 nr ¾ s. 321-324.

28.  Pamiętnik XVI Sympozjum Historii Farmacji. Krasiczyn 2007 pod redakcję L.M. Czyż, Rzeszów 2007. „Kwartalnika Historii Nauki i Techniki” 53: 2008 nr 3-4, s. 395-398.

29.  Dawna medycyna i weterynaria. Praca zbiorowa pod redakcją: M. Z. Felsmanna, J. Szarka, M. Felsmann. Chełmno 2007, „Kwartalnika Historii Nauki i Techniki” 53: 2008 nr 3-4, s. 398-401.

30.  Przeszłość i perspektywy farmacji, pod red. A. Magowskiej, „Kwartalniki Historii Nauki i Techniki” 52: 2007, nr 2 s. 271-274

31.  Jonė Rukšėnienė, Dalia Jonynaitė: Vilniaus universiteto herbarium senoji kolekcija. Lietuvos nacionalinė UNESCO komisija, Vilnius 2006, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 52: 2007 nr 1 s. 253-254.

32.  Jan Majewski: Muzea Farmacji i zbiory aptekarskie w Polsce. Poznań 2006, Wydawnictwo Kontekst, 181 s., ilustr. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 51: 2006 nr 3-4 s. 350-352.

.

.

Tematyka indywidualnych badań naukowych:

Grzyby jako surowce lecznicze pochodzenia naturalnego, ich zastosowanie w lecznictwie tradycyjnym z uwzględnieniem kontekstu kulturowego oraz rola grzybów w medycynie oficjalnej w aspekcie terapeutycznym i toksykologicznym.

Wykaz publikacji (w latach 1999-2000):

Artykuły:

  • Z badań nad stosowaniem grzybów w lecznictwie ludowym. [w:] Historia leków naturalnych, pod red. B. Kuźnickiej, t.5, Materia pharmaceutica. Warszawa 1999, s. 128 – 135.Na łamach ukazujących się w drugiej połowie XIX wieku czasopism etnograficznych “Lud”, “Wisła”, “Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej” wiele miejsca poświęcono problematyce tradycyjnego lecznictwa ludowego. W publikacjach tych prócz praktyk i wierzeń, dotyczących chorób i ich zwalczania wymieniono szereg surowców pochodzenia naturalnego. Tylko nieliczni autorzy zwrócili uwagę na lecznicze zastosowanie grzybów. Pisali o tym między innymi: B. Gustawicz, S. Ulanowska, A. Petrow oraz E. Kolbuszowski, który jest autorem prac: Grzyby i gwiazdy w podaniach ludu. “Lud” t. 1: 1895 i Grzyby w wierzeniach ludu. “Lud” t. 2: 1896. Najczęściej wymienianym grzybem był muchomor czerwony (Amanita muscaria), który znalazł zastosowanie w leczeniu chorób reumatycznych. Również przetrwalnik buławinki czerwonej (Claviceps purpurea) był używany w lecznictwie ludowym, głównie w ginekologii. Natomiast owocniki purchawek (Lycoperdon) wykorzystywano do tamowania krwawień. Pojedyńcze wzmianki dotyczyły pozostałych grzybów. Zebrane materiały pochodzą z 38 tomów polskich czasopism etnograficznych, wydanych w drugiej połowie XIX wieku i stanowią fragment badań nad zastosowaniem grzybów w lecznictwie ludowym.


  • Monografie grzybów w farmakopeach polskich XIX i XX wieku. [w:] Analecta, 2000 (w druku).W polskich dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych farmakopeach opisano cztery gatunki grzybów, które znalazły zastosowanie w lecznictwie. Są to: Boletus igniarius, Boletus laricis, Faex medicinalis oraz Secale cornutum. Odpowiednio wypreparowane owocniki Boletus igniarius – hubki, huby żagwiowej służyły jako opatrunki do tamowania krwawień, natomiast sproszkowane owocniki Boletus laricis – huby modrzewiowej były lekiem przeczyszczającym, powodowały również zmniejszenie wydziwlania potu u gruźlików. Faex medicinalis – drożdże lekarskie używane były w recepturze do sporządzania pigułek, stosowano je także jako środek witaminowy w leczeniu zaburzeń przewodu pokarmowego i schorzeń skórnych. Ze sporyszu – Secale cornutum przygotowywano ekstrakty, używane głównie w ginekologii oraz w krwotokach u gruźlikow i schorzeniach naczyń obwodowych. Wymienione surowce zostały zastąpione przez inne, bardziej trwałe i skuteczne środki. Jedynie sporysz nie stracił swego terapeutycznego znaczenia. Dzięki pracom podjętym nad badaniem składu chemicznego Secale cornutum, doprowadzono do wyizolowania z tego surowca substancji czynnych – alkaloidów, których syntetycznie otrzymywane sole zostały opisane w kolejnych wydaniach Farmakopei Polskiej (FP III-1954; FP IV, t.2-1970; FP V, t.2-1993) i do dnia dzisiejszego są stosowane w lecznictwieReferaty:

    • Grzyby w polskich farmakopeach (XIX – XX w.) poster (Mushrooms in the polish pharmacopoeias XIX -XX c.) 4th European Colloquium on Ethnopharmacology: From the sources of knowledge to the medicines of the future. Metz (11-13.05.2000).
    • Popularyzacja wiedzy o Amanita L. – dawniej i dziś. poster Sesja – Ogród Botaniczny UJ “Przyroda – Nauka – Kultura”. Kraków (26-27.06.2000)
    •